FOTOGRAFIE

52  Origine  1•2017

Wanneer een technologie veroudert en plaatsmaakt voor iets nieuws, betekent dat niet dat die oude technologie verdwijnt. De toepassing ervan verandert en beperkt zich tot een deelgebied; kunst bijvoorbeeld. Zo gebeurde dat met een aantal druktechnieken en gebeurt dat op dit moment met de chemische of ‘natte’ fotografie.

De film slaat terug

TEKST Paul Robert

Er is een brede herwaardering gaande van analoge technieken. Er worden weer meer vinyl grammofoonplaten verkocht in de afgelopen tien jaar, en niet alleen aan scratchende deejays. In de Verenigde Staten organiseren jonge mensen type-ins in cafés, waar ze bij elkaar komen met hun mechanische typemachines om

samen gedichten, verhalen en brieven te schrijven. Het is geen nostalgie, want de mensen die dit doen zijn jong en creatief. Waar ze door worden gedreven is vooral een hang naar de ambachtelijkheid van analoge technieken, het tastbare en begrijpelijke en een groeiende afkeer van de digitale massaliteit van Facebook, Twitter en Google. Een plaat draaien en typen op een typemachine zijn begrijpelijke pro-

cessen. Het indrukken van een toets op een typemachine leidt tot een zichtbaar, mechanisch proces dat eindigt met het drukken van een letter op papier. Dat is toch iets anders dan de abstractie van een computer waarbij klikken met een muis of drukken op een toetsenbord een tekst kan genereren, een plaatje kan veranderen of verbinding kan maken met een computer aan de andere kant van de wereld

WARME HERINNERING

Zelf stammend uit de tijd van inktlint en filmrolletje, ruilde ik die vol enthousiasme in voor digitale alternatieven. Eerst kwam de tekstverwerker en zo’n 15 jaar later de volwaardige digitale camera. Het was een bevrijding om teksten net zo snel te kunnen corrigeren als je ze schreef en foto’s onmiddellijk op de camera te kunnen zien en zonder stank te kunnen bewerken. Heimwee naar de typemachine heb ik nooit gehad. Maar fotografie op film bleef een warme herinnering; de donkere kamer, de lucht van fixeer, de magie van het zien opkomen van het beeld op papier.

Prachtig.
Intussen ging de ene na de andere reus uit het analoge tijdperk door de knieën. Fuji sloot zijn filmfabriek in Tilburg, Rollei werd een Chinees flutmerk, Ilford verschrompelde en uiteindelijk verdween in 2009 zelfs Kodak in de vergetelheid. Slechts een handjevol hardnekkige (en tja, steeds ouder wordende) filmgebruikers hield de laatste film- en papierproducenten in leven.

BEWUSTER

Nu lijkt het tij te keren. “Het is absoluut een trend”, zegt fotograaf Marcel de Cnock, docent aan de Amsterdamse fotoacademie, waar fotograferen op film in het tweede jaar nog altijd tot het curriculum behoort. “Niet iedereen ziet dat zitten”, zegt hij. “Er zit er altijd nog wel een tussen die klaagt dat je op film niet meteen kunt zien wat je doet. Maar steeds meer studenten gaan film gebruiken. Er zijn er zelfs die alleen op film werken.”

Bob Siers, Vilnius

Jesper Tielbeke, ‘Modern times’. De foto illustreert de geschiedenis van overzeese handel. Het is een combinatie van vier over elkaar geschoten beelden.
Bob Siers, auto in Mexico, geschoten kleurenfilm met paarse kleurverschuiving.

1•2017  Origine  53

Foto uit de serie ‘XXX’ van Bob Siers. Het negatiefbeeld ziet eruit als een beschadigd en verkleurend, antiek glasnegatief

54  Origine  1•2017

Jesper Tielbeke, ‘Misty mornings 1’. Mist en film zijn een fotografische ‘match made in heaven’, zoals deze foto illustreert. Een foto als deze is langs digitale weg slechts te benaderen.

Niet meteen kunnen zien wat je doet. Dat is misschien wel het meest ingrijpende verschil tussen een digitale en aan analoge camera. “Let maar eens op als je tegenwoordig fotografen aan het werk ziet”, zegt De Cnock. “De helft van de tijd staan ze op de achterkant van hun camera te kijken wat ze gemaakt hebben. Al die tijd kijken ze dus niet naar wat ze kunnen  fotograferen.” Wie op film fotografeert kijkt beter en fotografeert bewuster. Het is de reden waarom ik zelf sinds twee jaar weer een filmcamera heb en waarom ik op mijn digitale camera’s vrijwel alle automatische functies heb uitgeschakeld en geen objectieven met autofocus gebruik.

NOSTALGISCH BEELD

“Met een digitale camera kun je op een middag 400 foto’s schieten. Met film doe je dat niet“, zegt Bob Siers, een van die jonge fotografen (hij is

Wie op film fotografeert kijkt beter en fotografeert bewuster

26) die op dit moment naam maken met hun werk op film. Siers en zijn collega Jesper Tielbeke (23) werken beiden vrijwel uitsluitend op film. Digitale camera’s hebben ze alleen omdat commerciële opdrachtgevers dat soms vereisen.
Siers: “Als je digitaal werkt zit je echt de hele dag naar een scherm te kijken, op je camera en dan op de computer. Film is een manier om daar van los te komen.”
Siers schoot vorig jaar een boek, XXX, over een bezoek aan de Amsterdamse Wallen. Hij zegt: “Wat ik wilde fotograferen was mijn herinnering aan mijn eerste bezoek aan de Wallen vanuit Twente, toen ik 16 was, drinkend en blowend. Op film kon ik dat

het nostalgische beeld geven dat ik daarbij zocht.” Tielbeke begon op zijn veertiende met fotograferen en doet dat al vanaf het begin op film. “Ik kreeg een Olympus Trip 35 met een filmrolletje in handen. Prachtig.” Daarna wilde hij nooit meer iets anders. Tielbeke ging ook experimenteren met oude technieken en bouwde een portfolio op met cyanotypes, blauwe foto’s op geïmpregneerd aquarelpapier.

ONVOLKOMENHEDEN OMARMD 

Er is wel een interessant verschil
tussen de manier van werken van fotografen die stammen uit het
analoge tijdperk en die van deze analoge rising stars. Vroeger was

1•2017  Origine  55

het gebruik van film en fotografisch papier een vanzelfsprekendheid en fotografen maakten optimaal gebruik van de materialen die zij gebruikten, tot en met het retoucheren van de afgedrukte beelden. De eigenschap

het gebruik van film en fotografisch papier een vanzelfsprekendheid en fotografen maakten optimaal gebruik van de materialen die zij gebruikten, tot en met het retoucheren van de afgedrukte beelden. De eigenschap

pen van verschillende materialen werden gebruikt om te komen tot de perfecte foto. Nu het gebruik van film niet meer vanzelfsprekend is, wordt het
materiaal onderdeel van het werk.

Het is een keuze die onvolkomenheden met zich meebrengt die van harte worden omarmd. Zoals Siers zegt: “Als er foutjes in mijn foto’s zitten, dan laat ik die toe. Ze horen erbij.”

KUNSTVORM 

En zo ontwikkelt de analoge fotografie zich na de inzinking van de afgelopen 15 jaar tot een nieuwe kunstvorm. Zelfs de industrie merkt dat. De ver zelfstandigde film- en chemietak van Ilford bleek geen sterfhuis, maar maakt weer winst. Fuji verkoopt weer meer film en er gaan zelfs hardnekkige geruchten dat Kodak binnenkort bekend zal maken dat de productie van Kodachrome films wordt hervat. •

www.jespertielbeke.com

www.bobsiers.com

Twee zelfportretten van Jesper Tielbeke op cyanotype. De blauwe print ontstaat door aquarelpapier te impregneren met een mengsel van twee ijzerverbindingen die onder invloed van UV-licht de Pruisischblauwe kleur opleveren. Het in 1842 ontwikkelde procédé staat ook bekend als blauwdruk.

56  Origine  1•2017